Lo Pargue: la Botanica / Le Parc: la Botanique

arbre parc rochegude

L’oranger des Osages (Origine: Sud du Midwest des USA, Découvert par l’Europe 1673)

Se vos passejatz dins lo Pargue Ròcaguda auretz la jòia de legir de panèus en francés/latin/occitan. Aquò foguèt fait a la prima de 2010. Dòna Parmentièr, adjunta, Monsur Amièl, encargat dels Pargues e Òrts de la Vila e lo COR colaborèron per aquò far. / Quand vous vous promenez dans le Parc Rochegude vous pouvez remarquer que certains panneaux signalétiques sont en français, en latin bien sûr et en occitan. Cette « mise en òc » est due à la collaboration, au printemps 2010, de la Municipalité d’Albi qui refaisait une partie des panneaux sous l’égide de Mme Parmentier adjointe au Maire, de Christian Amiel responsable des Parcs et Jardins et du Centre Occitan Rochegude qui apportait la nomenclature en occitan.

20 panèus d’arbres de remarcar sont estats faits: Pèire Thouy, Joèl Bòrias, Ives Gayraud, Eric Barthe ne foguèron los botanistes en occitan / 20 noms d’arbres particulièrement remarquables ont été ainsi traduits en occitan par une équipe alliant des connaissances en botanique et en occitan : Pierre Thouy, Joêl Bories, Yves Gayraud, Eric Barthe. En 2011 lo Pargue foguèt metut sus la lista « Òrts de remarcar » (label del Ministèri de la Cultura).

E aquì la seguida, un trabalh unic degut a Joèl Bòrias, sus los arbres e las sasons…. una PASSEJADA BOTANICA e FOTOGRAFICA / Et voici la suite,  un travail unique du à Joël Bories, les arbres du Parc et les saisons… 

Aquela passejada nos mena als arbres que pòrtan un panèl amb la revirada dels noms en latin, frances e occitan del paìs albiges.  / Nous allons voir les arbres aux panneaux « trilingues ». Les photos montrent différents aspects (saisonniers, caractéristiques) de chaque arbre.  Entrée par le Boulevard Carnot puis suivre la circuit rouge….

Plan de passejada Dintrada Boloard Carnot:   Quand avèm passada la pòrta , viram a drecha e aquí passat lo planhièr se tròba un parelh d’estafilièrs de las flors blancas o de las granas amagadas (graines cachées dans une bourse) dins una borsa penjada coma una lantèrna. A costat d’eles un sabonièr de la flors jaunas fa canton, el ataben amaga sas granas dins un saconèl (dans un petit sac). De l’autra part del camin, dos telhs de fuèlha bèla semblan far rampèu a un piceà gigant, totes tres semblan èsser aquí dempuèi totjorn. A l’ombra del piceà un pin roge se carga de sas pinhas puèi un laurièr que las fuèlhas son presadas per perfumar qualquas salças. En facia contra la paret lo placaminièr, se las flors crentosas (fleurs timides) se veson tant val dire pas a la prima, sas fruchas redondas comas d’iranja se pòdon pas mancar a la davalada (ses fruits ronds… ne se peuvent manquer d’être vus à l’automne).

De Truel de Palafre a Marechal Foch: Ara arribam a la dintrada de la carrièira « Truèl de Palafre », avèm dos arbres dels cent escuts de cada part, las fuèlhas verdas que semblan un ventalh se viran en color d’aur (feuilles en éventail couleur d’or) vèrs lo mes de novembre. Un pauc pus luènh del mème costat e tot contre l’aparet un manholièr de »Yulan » aquí cal pas mancar de venir veser aquel arbre a la fin de mars, es una beutat de flors blancas qu’esclaira lo luòc. En facia d’el, naut, ponchut, vert negre, un sap d’Espanha sembla lo mèstre del luòc. A drècha de la dintrada de la carrièira « Maréchal Foch » un blasinièr de la flors porpras al mes d’abrial e de l’autra part un garric dels tenchurièrs, a costat d’el un siure que un còp l’arbre bèl, la rusca es levada per far de taps (écorce pour faire les bouchons).

En facia dins lo pelenc (la pelouse), un polit garric de Turquia amb sos aglans borruts, sul la broa del camin, un manholièr de »soulange » a la flors gaireben tan polidas que las de son cosin de Yulan. En tornant sul mièg del pargue, un mèstre marronièr puèi un pauc pus luènh al pè del pontilh un tulipièr (dont les fleurs font le bonheur des abeilles) que las flors verdas e iranjas al mes de mai fan lo bonhur de las abelhas, daissam lo pont per anar veser aquel arbre particular qu’a de fuèlhas que revertan las del castanhièr e un rusca que daissa creire a un garric. Aquò es plan un garric, lo garric-castanhièr, prèp d’el un cipressièr de sanha (cyprès chauve), es una mena de sap que tomba las agulhas l’ivèrn e aquí cal pas mancar la davalada, (à l’automne les aiguilles couleur d’or) alara l’arbre tot color de coire nos anonça la fin de la sason, aquel arbre facia a son ainat de l’autre part de l’aigua, vièlh, drech coma un I e de veires a lors pès a la broa de l’aiga de raiças airencas que van cerca mai d’aire se de besonh.

 

Ara sautam lo pontilh (le petit pont) per tombar sus qualques noguièr-fraisses a las flors de qualques pans que tomban talas d’estalactitas. Costat gauche del pontet, l’amorièr d’America un arbre que nos an portat los indians « des Osages » de las Americas, se servician del boès per far d’arcs. Se en frances se ditz « oranger des Osages » es plan ça que là un amorièr. A costat, lo fraisse de fuèlha estrecha que reverta plan lo fraisse del païs nòstre mas aquel d’aquí a las fuèlhas que viran al roge a la davalada, prèp d’el lo sap blau (sapin bleu en occitan et blanc en français) que se remèrca mai que mai l’ivèrn quand totes sos vesins an perdudas las fuèlhas. En contunhant, passat lo pichon pont del rajòl, viram sus man gaucha, aquí un autre fraisse sul la drecha, lo fraisse de la manna que porta de vertadièras flors al mes de junh, en davalant dins la comba, prèp del riu, un sap jovenas reverta pas sa prestança, aquò lo sequoià de montanha un arbre que dins qualques cantons d’America pòt far quicòm coma un centenat de mèstres de nautor, nos caldra tornar dins qualques sègles per versr se a crescut… un pauc pus luènh a drecha, son cosin autre sequoià nos balha l’idèia del vam d’aquestes arbres, un pauc coma lo libocèdre son vesin d’en facia.

A cima del coston (en haut de la petite côte), un laurièr d’America que cal pas confondre amb lo laurièr nòstre, mas se prenetz qualques fuèlhas d’aquel laurièr d’America (feuilles sentant le camphre) se las trissatz veiretz lèu lèu que sentisson mai a de canfre qu’a quicòm de bon a manjar. Ara en virant a drecha arribam sul la partida la pus vièlha del pargue la partida dicha « jardin à la Française » caminam lo long d’una rengada de tuèisses (if commun taillés en boule) podats redond, passam dabans l’estatua de Rocaguda plan gardada per quatre platanas de las bèlas, a la cima de l’aleia lo garric roge amb sa fuèlhas rojas e sos aglans grosses coma de noses. Prèp d’el un aseron de las fuèlhas pichonas que cal pas confondre amb son vesin de darrièr l’agast qu’a semblablament la mema fuèlha. Un pauc pus luènh, al canton de l’ostalariá un tèlh amb de fuèlhas dentelejadas, lo tèlh del paire Henry de l’autra part, a l’autre canton, un arbre vert negras lo tuèis, se fa ça que là de polidas fruchas rojas que fan lo bonhur dels mèrles e autres aucèls, val mai las lor daissar que per l’òm son toxicas

 Darrièr lo tuèis, un euse, una autra mena de garric que l’ivèrn tomba pas las fuèlhas, e just après çò qu’aicí apelam lo garric e endacòm mai lo rore, lo roire, lo casse… tornam vèrs la pòrta que dona sul la carrièira Ròcaguda, aquí l’arboçièr acaba nòstra passejada a la rescontre dels arbres dels noms revirat en lenga nòstra, fòrça arbres d’aquela passejada se tròban un pauc pertot dins lo pargue, dels pus bèlsses als pus menuts, vos laissam lo plaser d’anar los descobrir totes sols. Fòrça autres arbres embelinan aquel pargue: lo falabreguièr, lo fau, lo calpre, lo vernhe, los cèdres, los noguièrs, l’olivièr, lo putièr, l’olm, lo bèç, lo bois e maites encara que demòran a descobrir…, d’autres pus novèls an un panèl mas an pas lo nom revirat en occitan: Quercus X heterophylla (chêne hybride) Quercus X schochiana (chêne hybride). De tot biais anatz vos passejar dins lo pargue Ròcaguda d’Albi e aquò en totas sasons, per totes los temps e seretz suspreses de descobrir lo cambiament perpetual que nos balha aquel tròç de natura Albigesa.de notar:la revirada dels noms dels arbres es estada facha segon lo parlar de l’albigès.Se pòt que qualques panèls ajan dispareguts.

 

 Per acabar, una PASSEJADA POETICA que religa d’images e seguis pas lo circuit vertadièr. Albi es una vila de bricas rojas, de solelh, de lum…, cauda… Al mièg lo Pargue Ròcaguda i es un oasis al còr de l’estiu. Monsur de Ròcaguda vos espèra al fons de sa rengada de platanas, causirètz las aladas tranquilas, vos menaran a l’aiga, als cantons d’ombra clara e tornaretz sortir al solelh ont al luènc las estatuas se calinhon dins las flors. / Nous vous proposons une promenada poétique guidée pas des images. Dans Albi, ville de briqiue si chaude aiu soleil le Parc Rochegude est une oasis au coeur de l’été. Vous y verrez des allées sages qui vous mèneront à l’ombre, à l’eau et vous ressortirez au soleil pour voir au loin les statuas s’embrasser dans le flamboiement coloré des fleurs.

  • Tous les articles partie blog concernant « l’ Année Rochegude » ici
  • « l’Annada Ròcaguda » également sur le site de Radio Albigés, retrouvez  les fichiers audios ici